(Xây dựng) - Hiện tượng “hằn lún” mặt đường không chỉ xuất hiện mới đây, mà trước đó, đã không ít lần khiến ngành GTVT phải mất ăn mất ngủ. Nhiều hội thảo đã được tổ chức để tìm kiếm nguyên nhân và giải pháp, nhiều chuyên gia đầu ngành đã vào cuộc, nhiều thử nghiệm đã được tiến hành nhưng… đường lún vẫn cứ lún.



Hàng nghìn tỷ đồng để làm nên những cung đường cao tốc hiện đại nhưng đường lún vẫn cứ lún.

Muôn mặt đường lún

Nhiều con đường tỉnh lộ, quốc lộ hiện nay đều có tình trạng xuống cấp, “ổ voi”, “vệt sống trâu” xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, việc khắc phục chính vẫn là cách trám vá thủ công ở từng đoạn chỉ khiến bộ mặt những cung đường này trở nên lem nhem, lồi lõi, gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông.

Ngay cả những con đường cao tốc được đầu tư đến hàng nghìn tỷ đồng, sau khi đưa vào sử dụng một thời gian đã xuất hiện tình trạng xuống cấp và ảnh hưởng không nhỏ đến an toàn giao thông (ATGT). Gần đây, nhiều tuyến đường cao tốc như QL18 (Uông Bí - Hạ Long), QL3 mới (Hà Nội - Thái Nguyên) vừa khánh thành đưa vào sử dụng được vài ngày đã xuất hiện tình trạng lún, nứt nghiêm trọng.

Đại lộ Đông Tây - Liên tỉnh lộ 25B đến giao lộ đại lộ Đông Tây - Lương Định Của có khoảng 800m đường bị lún hẳn xuống theo lằn bánh xe, bê tông nhựa bị trồi lên, gợn sóng, ôtô chạy bị dằn xóc mạnh, có đoạn bị lún sâu hơn 10cm.

Đường cao tốc TP.HCM - Trung Lương, có tổng vốn gần 10.000 tỷ đồng, được khởi công từ cuối năm 2004, tổng chiều dài 62km. Chỉ 4 tháng sau khi được thông xe, đường dành cho ôtô với tốc độ tối đa đến 100km đã xuất hiện nhiều ổ voi, ổ gà, nền đường bị lún.

Mới nhất là dự án nâng cấp, mở rộng tuyến QL1A đoạn Nam cầu Bến Thủy đến Bắc tuyến tránh TP Hà Tĩnh. Dự án có chiều dài 35,1km, đưa vào sử dụng ngày 19/1/2014 thì cũng đã phát hiện tình trạng lún hằn vệt bánh xe. Có những điểm lún sâu 2 - 4cm. Đặc biệt, đoạn qua thị trấn Nghèn, huyện Can Lộc bị lún sâu, không đảm bảo ATGT trên tuyến nên chủ đầu tư đã phải sử dụng công nghệ cào bóc lớp thảm mặt đường cũ để thay thế lớp thảm khác.

Mệt vì… tìm biện pháp xử lý

Trước tình trạng hằn lún vệt bánh xe xuất hiện trên những tuyến đường mới đưa vào sử dụng, các chuyên gia ngành giao thông đã có nhiều cuộc hội thảo tìm nguyên nhân. Một số nguyên nhân chính dẫn đến đường bị hằn lún được chỉ ra là nhiệt độ môi trường thay đổi, xe quá tải, quy trình và chất lượng thi công, chất lượng nhựa đường hoặc các thành phần cốt liệu như cát, đá dăm…

PGS.TS Trần Đắc Sử - Hiệu trưởng Trường Đại học GTVT cho biết, các nhóm chuyên gia của Trường đã xác định 3 nhóm nguyên nhân gây hiện tượng vệt hằn bánh xe gồm thiết kế áo đường; chất lượng thi công và điều kiện khai thác mặt đường. Nhóm chuyên gia đã đề xuất việc sử dụng các loại bê tông có sức kháng cắt trượt lớn, cải tiến thành phần chế tạo hỗn hợp cũng như tăng góc nội ma sát của bê tông nhựa.

Một ý kiến khác lại cho rằng nguyên nhân chính là do kết cấu bê tông nhựa chưa đạt chuẩn, quá trình giám sát thi công còn lơi lỏng, đổ bê tông vào ban đêm, phương tiện lưu thông trên đại lộ quá nhiều… cũng dẫn đến đường sụt lún.

Đề xuất các giải pháp, một nhóm chuyên gia cho rằng cần đưa ra một tiêu chuẩn nhất định cho mỗi công trình BOT như độ bằng phẳng, khả năng thoát nước… và định kỳ kiểm tra. Hoặc nên tăng hàm lượng polime để đạt được kết cấu đạt chuẩn. Như vậy, mặc dù đường đắt hơn các đường kết cấu bình thường nhưng bù lại sẽ tăng độ cứng, độ bền vững nhưng vẫn đảm bảo độ dẻo và tính đàn hồi.

Với đề xuất gia tăng chất polime, Thứ trưởng Bộ GTVT Nguyễn Ngọc Đông cho rằng, điều kiện kinh tế Việt Nam chưa cho phép sử dụng phổ biến chất liệu này vì giá thành rất đắt, chỉ có thể áp dụng ở những tuyến đường cấp cao, tuyến cao tốc, tuyến đèo dốc, ngã tư cần thiết… Thay vào đó cần nghiên cứu, ứng dụng nhựa cơ bản để áp dụng rộng rãi vì chất liệu này vừa rẻ lại phù hợp với điều kiện khí hậu. Bên cạnh việc kiểm soát tải trọng xe, đánh giá chặt chẽ nhà thầu, Bộ GTVT sẽ chỉ đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam kiểm tra kĩ hơn lốp xe đủ các tiêu chuẩn phù hợp để có thể tác động lên mặt đường vừa với thiết kế.

Được biết, Bộ GTVT đã có quyết định thành lập riêng một Tổ nghiên cứu các giải pháp khắc phục triệt để tình trạng hằn lún vệt bánh xe. Nhiệm vụ chính của Tổ nghiên cứu là tìm nguyên nhân, đề xuất giải pháp theo 3 nhóm: Nhóm thứ nhất tập trung vào các nội dung về tiêu chuẩn, quy chuẩn, giải pháp thiết kế, thí nghiệm. Nhóm thứ hai tập trung vào các nội dung liên quan đến công tác thi công, nghiệm thu, kiểm soát vật liệu đầu vào, giám sát chất lượng nội bộ. Nhóm thứ ba rà soát nghiên cứu các qui định về quản lý.

Còn giải pháp cứng rắn trước mắt được Bộ GTVT đưa ra là, dự án nào chất lượng công trình kém, vừa làm xong đã xảy ra hiện tượng lún sẽ cách chức lãnh đạo BQLDA. Chỉ khi BQLDA hoạt động nghiêm túc, chất lượng tư vấn thiết kế được nâng lên, nhà thầu cũng không dám làm ẩu!


PGS.TS Hoàng Tùng - Đại học Xây dựng: Phải chặt chẽ từ thiết kế đến thi công

Trên cùng một tuyến đường, điều kiện khai thác là giống nhau nhưng có đoạn xuống cấp, đoạn không xảy ra vấn đề gì thì nhất định là không thể đổ lỗi cho thời tiết hoặc xe cộ. Vì vậy, nguyên nhân phải xem xét ở đây là chất lượng thi công, quản lý chất lượng xây dựng và quản lý khai thác.

Ngay từ khâu lập bản vẽ thi công, đã xuất hiện tình trạng nhà thầu không tiến hành khảo sát theo yêu cầu, mà bê nguyên bản vẽ thiết kế kỹ thuật làm bản vẽ thi công. Trong khi đó, do rất nhiều lý do khác nhau, hồ sơ thiết kế kỹ thuật các dự án đường bộ hiện nay, dù đã được chủ đầu tư xét duyệt trước khi đưa ra đấu thầu, vẫn tồn tại rất nhiều sai sót, thậm chí là cả các sai sót nặng có thể ảnh hưởng đến chất lượng công trình, gây ra lãng phí, chậm tiến độ của công trình.

Trong quá trình thi công, nhiều nhà thầu phụ có năng lực yếu, không đáp ứng được yêu cầu đề ra đối với công trình. Hơn thế, các nhà thầu và các cơ quan có liên quan cũng hay bỏ qua việc phê duyệt, xây dựng công trình đường tạm phục vụ thi công. Việc để lưu hành trên bề mặt công trình chưa thi công xong các loại xe nặng là một nguyên nhân rất lớn gây hư hỏng các lớp kết cấu áo đường, trong đó có lớp móng cấp phối đá dăm, lớp bê tông nhựa.

Bên cạnh đó, công tác quản lý chất lượng xây dựng vẫn còn nhiều điểm hạn chế. Hầu hết các tư vấn giám sát hiện nay mới chỉ dừng ở công việc kiểm soát, đối chứng với hồ sơ, văn bản mà thiếu hẳn nội dung tư vấn giải pháp kỹ thuật kịp thời, phù hợp điều kiện về địa hình, địa chất, khí hậu thủy văn, nguồn gốc vật liệu.

Đối với quản lý khai thác, bất cập lớn nhất là xe quá tải và bảo trì còn lỏng lẻo. Công tác bảo trì không được thực hiện theo cách “phòng bệnh” mà thường là để “chữa bệnh” cho đường và khi nhiều bệnh rồi thì chịu, không chữa được nữa.

Một vấn đề nữa ảnh hưởng đến chất lượng đường là do GPMB chậm chễ, dẫn đến thi công theo kiểu “xôi đỗ”, có được đoạn nào làm đoạn ấy, nên việc thi công không đảm bảo tiêu chuẩn. Những khu vực có nền đất yếu, GPMB chậm sẽ thiếu thời gian gia cố nền…

Nhìn tổng thể về các nguyên nhân đã phân tích, thì giải pháp đưa ra (mặc dù ai cũng hiểu, nhưng vẫn phải nhắc lại) là cần quản lý chặt chẽ công tác thiết kế, thi công và quản lý chất lượng đầu vào, bảo trì bảo dưỡng thì đường mới tốt lên được.
TS Dương Tất Sinh – Học Viện kỹ thuật quân sự: Nâng cao sức kháng cắt cho các lớp bê tông asphalt mặt đường

Các hư hỏng trầm trọng của các lớp mặt đường bê tông asphalt quan trắc được hiện nay trên các tuyến đường ô tô ở nước ta phổ biến là hiện tượng tích lũy biến dạng trượt không hồi phục (biến dạng dư). Nó được biểu hiện dưới dạng mặt đường bị dồn và tạo sóng (trên các đường dẫn, cầu dẫn và trên các đoạn đường có độ dốc dọc lớn) hoặc vệt hằn và lún bánh xe kèm theo hiện tượng mặt đường bị dồn và tạo sóng trên các đoạn đường khác…

Nguyên nhân chính của hiện tượng trên là do sức kháng cắt của các lớp bê tông asphalt mặt đường không đảm bảo (không xét đến nguyên nhân lún do nền và móng không đủ sức chịu tải). Vệt hằn bánh xe kèm theo hiện tượng mặt đường bị dồn và tạo sóng là kết quả của sự tích lũy biến dạng dư do ứng suất tiếp gây ra trong quá trình tác động của tải trọng phương tiện.

Sức kháng cắt yếu cùng với sự tích lũy biến dạng dư có thể có nguồn gốc từ nhiều yếu tố khác nhau, trong đó phải kể đến cấu trúc vật liệu, sự tương thích của vật liệu với nhiệt độ khai thác, công nghệ xây dựng và tải trọng vượt quá giới hạn thiết kế. Ở đây, cần đặc biệt lưu ý sức kháng cắt ở nhiệt độ cao vì nhiệt độ mặt đường quan trắc thấy trên các con đường thực tế hiện nay vào mùa hè có thể nói là cao hơn rất nhiều so với nhiệt độ tính toán tối đa trong quy trình thiết kế áo đường mềm hiện hành của Việt Nam.

Để có thể khắc phục biến dạng trượt và nâng cao sức kháng cắt cho bê tông asphalt, có nhiều giải pháp khác nhau. Tuy nhiên, việc áp dụng giải pháp này hay giải pháp khác còn tùy thuộc điều kiện VLXD, điều kiện khai thác đường, khí hậu, nhiệt độ của từng địa phương cụ thể và công nghệ xây dựng hiện có ở Việt Nam. Vì vậy, việc nghiên cứu các tính chất lưu biến của bê tông asphalt, các thông số có liên quan đến sức kháng cắt của nó và sự phụ thuộc của các tính chất, các thông số đó vào tải trọng và nhiệt độ môi trường là rất cần thiết. Từ đó, có cơ sở lựa chọn thành phần vật liệu cấu tạo phù hợp cho bê tông asphalt

Ngọc Hà